Për dekada, Shqipëria ka qenë vend i ujit — 90% e energjisë nga hidrocentralet. Por në fushën e Karavastës, 240,000 panele diellore po shkruajnë një kapitull të ri. Dhe kjo është vetëm fillimi.
Centrali diellor i Karavastës me kapacitet 140MW u përfundua në fund të vitit 2023 nga kompania franceze Voltalia. Deri në fund të 2024, kishte prodhuar 258 GWh energji elektrike — pothuajse sa projektimi vjetor prej 265 GWh. Ky është parku diellor më i madh në Shqipëri dhe në gjithë Ballkanin Perëndimor.
Dhe tani, kompania e njëjtë po ndërton Spitalla-n — një park 100MW në rajonin e Durrësit, më pak se 50 km nga Tirana. Pritet të aktivizohet në gjysmën e dytë të 2027.
Parku diellor i Karavastës — 240,000 panele në rajonin e Fierit
Nga varësia nga uji te diversifikimi energjetik
Shqipëria ka një pozitë unike në Europë — është prodhuesi më i madh në botë i energjisë hidroelektrike si përqindje e totalit, rreth 90% që në vitin 2011. Kjo ka qenë krenari dhe forcë, por edhe dobësi.
Në vitet me thatësirë, siç ishin 2017 dhe 2022, Shqipëria u bë importuese neto e energjisë. Në vitin 2022, prodhimi vendor ishte 7,002 GWh, ndërsa konsumi arriti 7,924 GWh — një deficit prej 922 GWh që u mbulua me import.
Kjo varësi krijon rrezik për sigurinë energjetike dhe çmime të paqëndrueshme për konsumatorët. Zgjidhja është diversifikimi — dhe dielli ofron atë që uji nuk mund: parashikueshmëri gjatë verës, kur prodhimi hidroelektrik bie, por kërkesa për energji rritet për shkak të ajrit të kondicionuar.
Objektivi 52% — rruga drejt 2030
Në dhjetor 2022, Këshilli Ministror i Komunitetit të Energjisë miratoi objektivin që Shqipëria të arrijë 52% energji të rinovueshme në konsumin final të energjisë deri në 2030. Një objektiv ambicioz, por i arritshëm — veçanërisht sepse Shqipëria tashmë ka bërë hapa për të rritur këtë në 54.4% në dokumente të mëvonshme.
Deklarata e Sofias (2022) angazhon Shqipërinë për 52% energji të rinovueshme, e mbështetur nga 2.8 miliardë euro fonde të BE-së për infrastrukturën energjetike. Ky është një angazhim i lidhur ngushtë me procesin e aderimit në BE — më 15 tetor 2024, BE-ja hapi Grupin 1 (“Themelet”) të negociatave të aderimit me Shqipërinë.
Teknologjia e paneleve bifacial përdoret në Karavastë për efikasitet maksimal
Përmbushja e këtij objektivi do të thotë jo vetëm zgjerim i energjisë diellore, por edhe enerëgjisë nga era. Shqipëria ka projekte të planifikuara me kapacitet 234 MW nga Biopower Green Energy dhe Marseglia Group, dhe 222.5 MW të dhëna Guris, Total Eren dhe Verbund në vitin 2023.
Spitalla — hapi tjetër në 2027
Parku diellor i Spitalla-s ndodhet në bregdetin e Adriatikut, në rajonin e Durrësit, dhe ka kapacitet 100 megavat. Ndërtimi filloi në dhjetor 2024, dhe aktivizimi pritet në gjysmën e dytë të 2027.
70MW do të shkojnë për kontratë publike të fituar në 2021, ndërsa 30MW për kontratë me blerës të sektorit privat. Voltalia siguroi një kontratë për diferencë (CfD) 15-vjeçare me tarifë €29.89 për MWh për 70 MW të kapacitetit.
Ndikimi konkret? Spitalla do të mbulojë energjinë vjetore të 150,000 banorëve, duke shmangur emetimin e më shumë se 18,000 ton CO₂ në vit. Për perspektivë, kjo është barasvlera e heqjes nga rruga të rreth 4,000 makinave.
Puna vazhdon për parqet e rinj diellor në jug dhe qendër të Shqipërisë
Potenciali i pazhvilluar — mbi 7 gigavat
Potenciali i energjisë diellore dhe nga era në Shqipëri vlerësohet në mbi 7 gigavat — më shumë se tre herë kapaciteti i përgjithshëm i instaluar i vendit për prodhim energjie elektrike. Kjo është shifër që tregon hapësirën e madhe për rritje.
Që nga viti 2020, Shqipëria ka shtuar mbi 200 megavat kapacitet diellor, një ritëm që po përshpejtohet. Nëse tendenca vazhdon, Shqipëria mund të bëhet jo vetëm e pavarur energjetikisht, por eksportuese neto e energjisë së pastër në rajon — veçanërisht gjatë muajve të verës kur prodhimi diellor arrin kulmin.
Përfitimet përtej energjisë
Energjia diellore nuk është vetëm çështje mjedisore — është ekonomike. Turizmi, që sjell 2.5 miliardë euro në ekonominë shqiptare, mbështetet në ambient të pastër. Plazhet e ndotura dhe ajri i ndotur në qytete janë kërcënim direkt për këtë sektor.
Ndërkohë, energjia e lirë dhe e rinovueshme tërheq investime industriale. Kompanitë evropiane po kërkojnë vende ku mund të prodhojnë me energji të gjelbër — një kërkesë që rritet me legjislacionin e BE-së për karbon. Shqipëria, me resursët e saj të bollshme diellore dhe të erës, mund të bëhet destinacion kryesor për industri të pastra.
Sfidat që mbeten
Megjithë përparimin, sfida ka. Infrastruktura e rrjetit të transmetimit duhet të modernizohet për të përballuar flukset e energjisë diellore dhe të erës — burime që nuk janë të vazhdueshme si hidrocentralet. Investimet në aftësinë e magazinimit të energjisë (bateria ose hidroakumuluese) janë thelbësore për të balancuar kërkesën dhe furnizimin.
Gjithashtu, duhet të sigurohet që projektet e energjisë së rinovueshme të mos dëmtojnë ekosistemet lokale. Karavasta ndodhet afër Parkut Kombëtar të Divjakës, një zonë e mbrojtur me rëndësi ndërkombëtare. Monitorimi mjedisor dhe respektimi i zonave të mbrojtura është jo-negociueshëm.
Shqipëria — nga “vendi i ujit” te “vendi i diellit”
Për gjenerata, identiteti energjetik i Shqipërisë ishte i lidhur me lumenjtë tanë — Drini, Mati, Osumi, Vjosa. Dhe hidrocentralet do të mbeten shtyllë kryesore. Por tashmë, po shtohet një dimension i ri: fusha të hapura nën diell, panele që kapërcejnë horizontin, dhe një vizion për energji të pastër, të lirë, dhe të pavarur.
Karavasta tashmë funksionon. Spitalla vjen në 2027. Dhe projektet e tjera janë në planifikim. Objektivi 52% deri në 2030 është ambicioz, por jo i paarritshëm. Në fakt, me ritmin aktual, mund të tejkalohet.
Revolucioni diellor shqiptar nuk është vetëm lajm i mirë për mjedisin. Është lajm i mirë për sigurinë energjetike, për ekonominë, dhe për gjeneratën që po rritet — një gjeneratë që do të trashëgojë një vend që nuk varet vetëm nga shiu i radhës, por që e ka energjinë nën këmbët e veta.