Pa bërë zhurmë, Shqipëria bëri diçka që shumica e Evropës nuk arrin — shpalli Vjosën park kombëtar në mars 2023, duke mbrojtur lumin e fundit të egër të Evropës dhe 1,100 specie faunë. Tani, ndërsa mijëra turistë zbarkojnë në Durrës dhe Sarandë, ndërsa bregdeti ynë humbet pesë metra në vit në Velipojë, vendi merr hapin tjetër të madh: një plan mbrojtjeje klimatike dhjetëvjeçar që synon të mbrojë jo vetëm natyrën, por jetesën e shqiptarëve.
Plani Kombëtar i Adaptimit (NAP) 2026-2036 i Shqipërisë detajon 151 masa adaptimi në pesë sektorë kyç: bujqësi dhe pylltari, energji, transport, zhvillim urban dhe turizëm. Kjo nuk është një dokument simbolik — është një hartë rruge se si Shqipëria do të mbijetojë një planet që po nxehet, ndërsa përmirëson jetën e qytetarëve të saj.
Plani me shifra - 151 masa për pesë sektorë
Bujqësia merr 41 masa, duke u përqendruar në menaxhimin e kullotave, menaxhimin e zjarrit, ruajtjen e burimeve gjenetike vendase, promovimin e llojeve toleruese ndaj nxehtësisë dhe thatësisë, kontrollin e specieve invazive, mbrojtjen nga përmbytjet, praktikat bujqësore inteligjente klimatike dhe efikasitetin e ujit. Për një vend ku 30% e popullsisë jeton në zona rurale, këto nuk janë veç statistika — janë mbijetesa e fermerëve në Korçë që luftojnë thatësira të gjata, apo blegtorëve në Malësi që përballen me zjarret më shpesh se kurrë.
Pylltaria merr 30 masa të përqendruara në menaxhimin e pyjeve, monitorimin e shëndetit dhe ripyllëzimin. Kjo është kritike për një vend që humbet sipërfaqe pylli çdo vit — çdo pemë e humbur është një mekanizëm më pak për të absorbuar karbonin dhe për të mbajtur tokën në vend kur vijnë përmbytjet.
Bregdeti shqiptar, ku 154 km nga 273 km janë të rrezikuara nga erozion
Tre sektorët e tjerë — turizmi, energjia, transporti dhe zhvillimi urban — kanë masa të dedikuara për të përmirësuar qëndrueshmërinë klimatike dhe mbrojtjen. Çdo sektor lidhet me jetën e përditshme: turizmi sjell 2.5 miliardë euro në ekonominë shqiptare, por plazhet e erozuara kërcënojnë direkt këtë industri. Transporti dhe urbani janë çështje që lidhen me ajrin që thithim në Tiranë dhe Elbasan.
Masat ndërsektoriale fokusohen në koordinim, sisteme të përmirësuara të të dhënave dhe informacionit, dhe zgjidhje të bazuara në ekosistem dhe natyrë. Në nivel lokal, tetë bashki kanë zhvilluar Plane Lokale të Adaptimit sipas Ligjit të Klimës, duke identifikuar rreth 85 masa adaptimi dhe 45 veprime prioritare për bashki.
Financimi i planit - konferenca që hapi derën
Më 15 dhjetor 2025, UNESCO-ja së bashku me Ministrinë e Mjedisit organizuan Konferencën e Financimit të Klimës në Tiranë. Në tavolinë ishin UNDP, IUCN, Banka Botërore, GIZ, Delegacioni i BE-së dhe sektori privat. Objektivi ishte të vlerësohej gatishmëria e Shqipërisë për mobilizimin e financimit të klimës, të prezantoheshin koncepte prioritare të investimeve dhe të identifikoheshin rrugë konkrete për të rritur investimet klimatike.
Ajo që doli nga kjo konferencë ishte një mesazh i qartë: prioritetet e investimeve përfshijnë zgjidhje të bazuara në natyrë, masa rezistence ndaj thatësirës dhe iniciativa të drejtuara nga komuniteti për ujin dhe ekosistemet. Kjo do të thotë fonde konkrete për projekte konkrete — jo vetëm retorikë.
Bregdeti që po zhduket - 154 km në rrezik
Imagjinoni plazhin e Velipojës — rërën e bardhë, pyllin e pishës që arrin deri në ujë. Tani imagjinoni që deti po përpin 5 metra në vit, dhe tashmë ka gëlltitur 210 metra të pyllit bregdetar. Ky nuk është një skenar i ardhshëm — po ndodh tani.
Bregdeti i Shqipërisë përballet nga erozion serioz, me 154 km nga 273 km vijë bregdetare të prekura nga rritja e nivelit të detit për shkak të ndryshimeve klimatike dhe zhvillimit të shpejtë, të parregulluar turistik. Në Golem, rreth 70 metra plazh janë humbur në 16 vitet e fundit. Deri në fund të dekadës, më shumë se një e treta e zonave bregdetare do të vuajnë pasoja të drejtpërdrejta nga përmbytjet, sipas agjencisë kombëtare të mbrojtjes civile.
Paradoksi është i dhimbshëm: turizmi në Shqipëri po shpërthen, nga 5.1 milionë vizitorë në 2018 në 10.1 milionë në 2023. Hotele të reja, restorante dhe bare plazhi po lënë gjurmën e tyre në natyrë. Por nëse plazhet zhduken, çfarë do t’u ofrojmë turistëve? Pronarët e hoteleve raportojnë se erozioni “është një fenomen shumë shqetësues që ndikon drejtpërdrejt në ekonomi dhe turizëm”.
Ligatinat - themeli i biodiversitetit tonë
Shqipëria ka katër zona të mëdha që janë pjesë e listës së Konventës Ramsar: Butrinti-Çuka-Stillo (Sarandë), Karavasta-Divjaka (Lushnjë), Liqeni i Shkodrës-Lumi Bunë-Velipoja (Shkodër) dhe Prespa. Por të gjitha janë nën presion nga konstruktet ilegale, aktivitetet turistike dhe peshkimit, dhe ndryshimet klimatike.
Parku Kombëtar Divjakë-Karavasta është rezervi më i madh i ligatinave të vendit dhe një nga bastionet më të rëndësishme ekologjike, me Lagunën e Karavastasë në zemër të tij si një sit Ramsar me rëndësi ndërkombëtare. Mbron specie të rralla si pelikan Dalmatë, ku 5% e popullsisë botërore foleton.
Ligatinat shqiptare strehojnë biodiversitet të pasur, përfshirë specie të rrezikuara
Butrinti strehon një shumëllojshmëri të pasur ligatinash, liqenesh dhe moçalesh të kripura, me kubeza dhe laguna që strehojnë mbi 1,200 specie, që përfaqësojnë 17% të të gjitha specieve të njohura në Shqipëri.
Liqeni i Ohrit, liqeni më i vjetër i Evropës që ndodhet midis Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, është një nga liqenet e pakta antike të botës dhe përmban numrin më të madh të specieve endemike në botë, me 212 specie kafshësh dhe bimësh.
Energjia e rinovueshme - udhëheqësi i pazakontë
Në mes të sfidave mjedisore, Shqipëria ka një histori suksesi të pazakontë: në terma të gjenerimit të energjisë elektrike, 98% e energjisë elektrike gjenerohet nga hidroenergjia, dhe 2% e mbetur vjen nga energjia solare fotovoltaike. Shqipëria është një nga shtatë vendet në botë me gjenerimin e energjisë që vjen plotësisht nga burimet e rinovueshme.
Në fund të vitit 2023, centrali diellor 140 MW Karavasta u përfundua, duke marrë Voltalia të Francës 15 muaj për ta ndërtuar — është më i madhi në Shqipëri deri më sot. Një projekt tjetër diellor 100 MW i quajtur Spitalla në zonën e Durrësit planifikohet të ndërtohet më pas.
Shqipëria po diversifikon energjinë e rinovueshme me diell dhe erë
Ankandi i parë i energjisë së erës u zhvillua në verën e 2023, me tre ofertues të cilëve iu akorduan 222 MW kapacitet. Deri në fund të dekadës, pjesa e kombinuar e energjisë së erës dhe diellit do të arrijë 30%. Për më tepër, të gjitha nismat e gjelbra në Shqipëri synojnë të përmbushin angazhimin e Planit Kombëtar të Energjisë dhe Klimës për të arritur 54.4% integrim të energjisë së rinovueshme në konsumin përfundimtar të energjisë deri në 2030.
Çfarë mund të bëjmë - aksione konkrete
NAP-i nuk është vetëm një dokument qeveritar — është një thirrje për veprim në çdo nivel. Në nivel kombëtar, qeveria po merr hapa konkretë. Në nivel lokal, tetë bashki po zbatojnë planet e tyre lokale të adaptimit.
Por edhe si individë, ne kemi rol. Kur zgjedhim të mbështesim biznese që respektojnë mjedisin, kur kërkojmë përgjegjshmëri nga autoritetet lokale për ndërtim të parregulluar, kur ndajmë mbeturinat, kur zvogëlojmë konsumimin e plastikës — këto janë veprime që kontribuojnë.
Për fermerët, masat e tolerancës ndaj thatësisë dhe praktikat bujqësore inteligjente klimatike nuk janë opsionale — janë strategji mbijetese. Për pronarët e hoteleve në bregdet, investimi në mbrojtje bregdetare dhe turizëm të qëndrueshëm është investim në biznesin tuaj.
Vjosa ende rrjedh e lirë
Kur Shqipëria shpalli Vjosën Park Kombëtar Lumi i Egër më 15 mars 2023, i dha mbrojtje të plotë kombëtare dhe ndërkufitare një ekosistemi që shtrihet mbi një gjatësi prej 270 km, me 190 km të vendosura në Shqipëri. Parku ka një sipërfaqe të kombinuar prej 12,727 hektarësh dhe i është dhënë një emërtim IUCN Kategoria II që synon ta mbrojë nga digat, nxjerrja e zhavorrit dhe aktivitete të tjera dëmtuese.
Luaja e lumit konsiderohet hotspot biodiversiteti i Shqipërisë, duke ofruar habitate ideale ujore për mbi 1,100 specie faunë, duke përfshirë vidrat, shkabën egjiptiane të rrezikuar dhe rrëqebullin ballkanik kritikisht të rrezikuar. Shqipëria gjeneron pothuajse të gjithë energjinë elektrike nga hidroenergjia dhe kishte planifikuar të ndërtonte 30 centrale hidroelektrike përgjatë lumit. Vendimi për ta mbrojtur ishte guximtar — por ishte i drejtë.
Vjosa ende rrjedh e lirë. Puna jonë është të sigurohemi që edhe nipërit tanë ta shohin kështu. Dhe me NAP 2026-2036, për herë të parë, Shqipëria ka një plan sistematik për ta bërë këtë realitet.