10 gusht 2024, Paris. Chermen Valiev ngrihet nga zhytor, komplekton çiftin e fundit të lëvizjeve, dhe gjyqtari ngre dorën. Bronz. Medalja e parë olimpike në 92 vite histori sportive shqiptare. Vetëm 24 orë më vonë, Islam Dudaev përsërit suksesin — edhe ai bronz, edhe ai mundës, edhe ai bën histori. Për herë të parë, Shqipëria ngjitet në podium olimpik, dhe sporti shqiptar nuk do të jetë më i njëjti.
Në çdo kafene në Tiranë, Durrës dhe Vlorë, njerëzit ndërprenë bisedën për të parë ceremoninë e ndarjes së medaljes. Hymni kombëtar u dëgjua për herë të parë në një podium olimpik. Momenti që brezat kishin pritur erdhi jo nga futbolli, as nga atletika, por nga munda — një sport që, deri atëherë, ishte pothuajse i padukshëm në diskursin sportiv kombëtar.
Momentet që Shkruan Histori
Chermen Valiev fitoi bronzin në kategorinë 74 kg në mundjen e lirë më 10 gusht 2024. Mundësi 31-vjeçar, i lindur në Rusi por me nënshtetësi shqiptare që nga shkurti 2024, u përball me disa nga mundësit më të mirë të botës në rrugën drejt podiumit. Teknika e tij ishte e pastër, eksperienca e tij e padiskutueshme — Valiev u natyralizua si talent sportiv pikërisht për këtë moment.
Një ditë më vonë, 11 gusht, Islam Dudaev arriti të siguronte medaljen e dytë bronz në kategorinë 65 kg. Teknika agresive, shpejtësia në ekzekutim, dhe aftësia për të lexuar lëvizjet e kundërshtarit — Dudaev tregoi se medalja e parë nuk ishte rast, por fillimi i një trendi të ri. Dy medalje në dy ditë. Shqipëria, që kishte shkuar në Paris pa asnjë medalje olimpike në histori, u kthye me dy.
Medaljet që Shqipëria kishte pritur për 92 vjet
Rruga drejt Shqipërisë
Historia e Valiev dhe Dudaev nuk është e thjeshtë. Të dy janë mundës me përvojë ndërkombëtare, të lindur në Rusi, por që zgjodhën të përfaqësojnë Shqipërinë. Valiev mori nënshtetësinë shqiptare në shkurt 2024, pak muaj para Lojërave Olimpike, në një proces të shpejtuar që synonte të forconte përfaqësimin shqiptar në munde.
Kjo zgjedhje nuk është pa polemikë. Kritikët argumentojnë se atletët e natyralizuar nuk përfaqësojnë zhvillimin organik të sportit vendas. Mbështetësit kundërshtojnë — çdo vend i vogël duhet të përdorë të gjitha mjetet e mundshme për të konkurruar në skenën botërore. Kryeministri Edi Rama nderoi atletët pas kthimit nga Parisi, duke theksuar se medaljet janë thjesht fillimi i një investimi afatgjatë në sport.
Pavarësisht nga origjina, fakti mbetet — Valiev dhe Dudaev zgjodhën të përfaqësojnë Shqipërinë, dhe ata e bënë këtë me sukses. Flamuri kuq e zi u valëvit në Paris. Hymni u dëgjua. Historia u shkrua.
Efekti Domino — Nga Medaljet tek Investimi
Medaljet e Parisit kishin një efekt të menjëhershëm në perceptimin e mundjes në Shqipëri. Federata Shqiptare e Mundjes filloi të organizojë kurse trajnimi për trajnerët dhe gjyqtarët, në partneritet me Komitetin Olimpik Shqiptar. Një kurs i Nivelit 2 për trajnerë, i zhvilluar nga Mohamed Abdelfattah, kishte 22 pjesëmarrës — 20 burra dhe 2 gra — të gjithë të motivuar nga medaljet e para.
Investimet në infrastrukturë po ndjekin shpejt. Një projekt i ri parashikon transformimin e një arene të vjetër në një sallë moderne me 6,000 vende, me standarde ndërkombëtare që do të përshtaten për disa disiplina sportive, duke përfshirë mundjen. Qeveria shqiptare ka bërë përmirësimin e objekteve sportive një prioritet, me ndërtimin dhe rinovimin e stadiumeve, sallave sportive dhe qendrave të trajnimit.
Munda është përfshirë si disiplinë në projektin “Ekipe Sportive Shkollas”, duke theksuar angazhimin ndaj zhvillimit të këtij sporti në nivel kombetar. Për herë të parë, fëmijët në shkolla kanë mundësinë të provojnë mundjen si opsion — jo vetëm futbollin ose basketin.
Brezat e ardhshëm të mundjes shqiptare në trajnim
E Ardhmja — Milano Cortina 2026 dhe Më Tej
Lojërat Olimpike Dimërore të Milano Cortina 2026 janë tashmë në horizont. Shqipëria do të konkurrojë me katër skijatorë alpinë — një mashkull dhe tre femra. Megjithëse munda nuk është sport dimëror, prania shqiptare në çdo lojë olimpike tani bart një peshë të re. Presioni është i lartë, por edhe shpresat.
Akademia Olimpike Shqiptare ka bërë përparime të rëndësishme në 30 vjet histori, duke u bërë ekspert në edukimin olimpik brenda shkollave. Akademia ka nisur iniciativa për shëndetin mendor dhe mirëqenien e grave përmes sportit, duke treguar se investimi në sport nuk është vetëm për medalje, por për një shoqëri më të shëndetshme.
Statistikat janë inkurajuese. Kurset e administrimit sportiv të organizuara nga Komiteti Olimpik Kombëtar kanë tërhequr pjesëmarrës me një moshë mesatare prej 24.5 vjeç, duke trajtuar tema si Lëvizja Olimpike, menaxhimi i sportit, planifikimi strategjik, marketingu sportiv dhe medicina sportive. Brezi i ardhshëm i menaxherëve dhe trajnerëve po trajnohet tashmë.
Çfarë Do të Thotë Kjo për Sportin Shqiptar
Medaljet e Parisit ndryshuan narrativën. Para gushtit 2024, Shqipëria ishte një nga pakët vende evropiane që nuk kishin fituar asnjë medalje olimpike. Tani, jemi një vend me dy medalje — dhe me ambicie për më shumë.
Suksesi në munde ka një mësim të qartë — investimi funksionon. Natyralizimi i atletëve me përvojë ndërkombëtare, kur kombinohet me zhvillimin e infrastrukturës dhe programeve rinore, jep rezultate. Shqipëria organizoi Kupën Botërore të Mundjes për të Rritur, me 2,300 atletë nga 80 vende — një ngjarje që do të ishte e paimagjinueshme pa sukseset e Parisit.
Por historia nuk mbaron këtu. Pyetja tani është — sa shpejt mund të zhvillojmë një brez vendas të mundësve që të mos varen nga natyralizimi? Sa kohë duhet për të parë një Valiev ose Dudaev të rritur në Tiranë, jo në Moskë?
Përgjigja varet nga vendosmëria për t’u investuar. Federata e Mundjes po bën punën e saj. Qeveria po ndërton infrastrukturën. Akademia Olimpike po edukon brezat e rinj. Por rruga është e gjatë, dhe medaljet nuk vijnë lehtë.
Trashëgimia e Parisit
Në fund të fundit, medaljet e Parisit nuk janë vetëm për Valiev dhe Dudaev. Janë për çdo fëmijë shqiptar që tani shikon mundjen si mundësi. Janë për çdo trajner që tani e di se investimi në sport jep fryte. Janë për çdo prind që tani e sheh sportin jo si hobi, por si rrugë drejt suksesit ndërkombëtar.
E fundit herë që Shqipëria pati një moment të tillë në sport ishte Euro 2016 — tifozët tanë ndezën Paris me pasion dhe ngjyra. Tani, atletët tanë e bënë të njëjtën gjë në podium. Ndryshimi është i dukshëm, mosbindja e padukshme është zëvendësuar me sukses të prekshëm.
Milano Cortina 2026 është në mënyrë të qartë hapi tjetër. Los Angeles 2028 është horizonti. Dhe diku në të ardhmen, ndoshta jo aq larg sa mendojmë, një fëmijë i lindur në Tiranë do të ngjitet në podium dhe do të thotë — unë u rrita duke parë Valiev dhe Dudaev, dhe dëshirova të isha si ata.
Kjo është trashëgimia e vërtetë e dy medaljeve bronz. Jo metali, por inspirimi. Jo titujt, por shpresa. Dhe për një vend të vogël në Ballkan, shpresa është mundi më i rëndësishëm i të gjithëve.