Kur Bashkimi Evropian hapi grupin e fundit të negociatave me Shqipërinë më 17 nëntor 2025, ajo ishte një arritje historike: të gjashë klasteret e negociatave u hapën në pak më shumë se 13 muaj — një shpejtësi e paprecedentë në historinë e zgjerimit të BE-së. Brukseli e përshkroi si provë që “kur jep rezultate, ecën përpara”. Por në fillim të 2026-ës, ky triumf po shndërrohet në paradoks: suksesi i reformës në drejtësi — arsyeja kryesore që Shqipëria u bë lider i procesit të anëtarësimit — po krijon destabilizim politik që mund ta deravojë vetë rrugën evropiane.
Në qendër të këtij paradoksi qëndron një institucion: SPAK. Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, e krijuar si kusht absolut nga BE-ja për hapjen e negociatave, po bën saktësisht atë për çka u krijua — por pasojat janë duke tronditur themelet politike të vendit.
Simboli i integrimit evropian që Shqipëria po ndjek me shpejtësi rekord
Sprinti i papritur evropian
Për të kuptuar pse kjo krizë është aq kritike, duhet parë sa larg ka arritur Shqipëria. Në 2013, vendi fitoi statusin e kandidatit për BE. Për 11 vjet, asnjë përparim formal. Pastaj, në tetor 2024, diçka ndryshoi. Klaster pas klasteri u hap me shpejtësi rekord: Fundamentet (tetor 2024), Marrëdhëniet e Jashtme (dhjetor 2024), Tregu i Brendshëm (prill 2025), Konkurrueshmëria (maj 2025), Agjenda e Gjelbër (shtator 2025), dhe Burimet dhe Bujqësia (nëntor 2025).
Objektivi i Tiranës është i qartë dhe ambicioz: përfundimi i negociatave deri në fund të 2027-ës dhe anëtarësimi deri në 2030. Së bashku me Malin e Zi, Shqipëria konsiderohet lider në procesin e zgjerimit. Në nëntor 2025, kur presidenti i Komisionit Evropian Ursula von der Leyen njoftoi se tarifat e roaming-ut midis Shqipërisë dhe BE-së do të eliminohen në 2026, ajo nuk ishte vetëm një benefitet teknike — ishte sinjali se Shqipëria po integrohet në mënyrë konkrete në hapësirën evropiane.
IBAR - porta që nuk hapet pa drejtësi
Por ekziston një pengesë kritike: Raporti i Vlerësimit të Standardeve të Ndërmjetme (IBAR). Sipas metodologjisë së rishikuar të zgjerimit, asnjë kapitull negocimi nuk mund të mbyllet derisa IBAR të jetë pozitiv. Ky raport vlerëson përmbushjen e standardeve në kapitujt 23 (Drejtësia dhe të Drejtat Themelore) dhe 24 (Drejtësia, Liria dhe Siguria) — thelbi i reformës në drejtësi.
Qeveria shqiptare pret të mbyllë grupin e parë të kapitujve tashmë në gjysmën e parë të 2026-ës, por kjo kërkon që IBAR të jetë gati deri në fund të 2025-ës ose fillim të 2026-ës. Ekspertët, megjithatë, vlerësojnë se më herët një IBAR pozitiv mund të vijë është fundi i 2026-ës. Çdo vonesë këtu shtyn mbrapa të gjithë kalendarin e anëtarësimit.
Dhe këtu fillon paradoksi: IBAR kërkon “rezultate të qëndrueshme në sundimin e ligjit” — por demonstrimi i këtyre rezultateve po shkakton krizë politike.
Shqipëria moderne në kryqëzimin e reformës dhe ambicies evropiane
SPAK - suksesi që po trondit sistemin
Reforma në drejtësi ishte kushti absolut që BE-ja vuri për Shqipërinë. Në 2016, Parlamenti shqiptar miratoi një ndryshim kushtetues që nisi procesin e vetingut të gjyqtarëve dhe prokurorëve, dhe krijoi SPAK-un në 2019. Objektivi: të thyejë imunitetin de facto që gëzonte elita politike dhe ekonomike.
Rezultatet janë mbresëlënëse. SPAK ka sekuestruar mbi 330 milionë euro në lidhje me hetimet për pastrimin e parave që nga 2020-a, duke e bërë Shqipërinë lider rajonal në rikuperimin e aseteve. Procesi i vetingut përfundoi për të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët e shkallës së parë — një arritje që Komisioni Evropian e përshkroi si progres të qartë drejt një rezultati të qëndrueshëm.
Por suksesi i SPAK-ut erdhi me një kosto politike. Në shkurt 2025, SPAK arrestoi kryetarin e Tiranës, Erion Veliaj. Në tetor 2024, ish-presidenti Ilir Meta u arrestua për pastrim parash. Dhe më 31 tetor 2025, SPAK ngriti akuza ndaj Zëvendëskryeministres Belinda Balluku për 11 krime me dëm 1.1 miliard euro, duke thyer tabutë e fundit: askush nuk është më i paprekshëm.
Kur rrugët dalin në zjarr
Reagimi ishte shpërthyes. Më 10 shkurt 2026, protesta të dhunshme shpërthyen në qendrën e Tiranës: kokteile Molotov, gaz lotsjellës, 16 të plagosur, 13 të arrestuar. Liderët e opozitës, të udhëhequr nga ish-kryeministri Sali Berisha, kërkojnë dorëheqjen e qeverisë dhe paralajmërojnë protesta të reja.
Kriza nuk është vetëm në rrugë. Kuvendi duhet të vendosë nëse do t’ia heqë imunitetin Ballukut për t’i lejuar SPAK-ut ta arrestojë. Gjykata Kushtetuese u nda 4-4 në rastin e saj, duke lënë pezullimin nga detyra në fuqi. Çdo seancë parlamentare përfundon në tensione.
Për Brukselin, ky është një dilemë ekzistenciale. BE-ja kërkoi sundim të ligjit. Tani e ka — por me destabilizim politik. Çfarë peshon më shumë: llogaridhënien apo stabilitetin?
SPAK po demonstron pavarësinë e drejtësisë — me çmimin e tensioneve politike
Çfarë rrezikon Shqipëria
Për shqiptarët e zakonshëm, kjo nuk është vetëm një lojë politike në Tiranë. Mbështetja publike për integrimin evropian arrin në 91-97% — niveli më i lartë midis të gjitha vendeve kandidate. Anëtarësimi në BE nuk është një opsion politik — është shpresa kolektive e një kombi që ka pritur 33 vjet që nga rënia e komunizmit.
Por ëndrra e 2030-ës kërkon stabilitet politik për të mbijetuar. Ekspertët paralajmërojnë se mungesa e pluralizmit politik dhe dobësitë në administratën publike mund ta ngadalësojnë procesin. Çdo vlerësim negativ nga Komisioni Evropian në raportin vjetor të progresit mund të ngrij hapjen e kapitujve të rinj. Dhe nëse IBAR vonon për shkak të paqëndrueshmërisë politike, objektivi i 2030-ës bëhet i paarritshëm.
Testi i vërtetë vjen në fund të 2026-ës
Tani, Shqipëria përballet me një ekuilibër të vështirë. Duhet t’i lejojë SPAK-ut të vazhdojë punën — sepse pa këtë, IBAR nuk do të jetë pozitiv. Por çdo rast i ri i profilte të lartë mund të shkaktojë më shumë protesta, më shumë paqëndrueshmëri, më shumë dyshime nga shtetet anëtare të BE-së që tashmë janë skeptike ndaj zgjerimit.
Çelësi do të jetë fundi i 2026-ës. Nëse Komisioni Evropian publikon një IBAR pozitiv, Shqipëria mund të fillojë mbylljen e kapitujve dhe të ecë drejt anëtarësimit. Nëse IBAR vonon ose është negativ, sprinti evropian mund të kthehet në një ecje të gjatë.
Ironia është e hidhur: Shqipëria arriti këtu duke bërë saktësisht atë që i kërkoi BE-ja. Tani duhet të provoj se mund të përballojë pasojat e suksesit të vet — dhe kjo mund të jetë testi më i vështirë i të gjithëve. Përgjigja do të vijë në muajt e ardhshëm, kur raporti IBAR vendos nëse rruga drejt Brukselit mbetet e hapur apo mbyllet përkohësisht.